"Thiên đường xám" Cao nguyên đá Đồng Văn có gì đặc biệt?

Có lẽ không nhiều nơi ở Việt Nam mà một cơn gió lùa qua khe đá lại khiến người ta phải dừng xe lại đứng nhìn thật lâu, như ở cao nguyên đá Đồng Văn. Đá ở đây không nằm yên một chỗ như mọi nơi khác – nó dựng đứng thành vách, xếp thành tầng, nhọn hoắt như răng cưa, rồi lại mềm mại uốn theo sườn núi khi nhìn từ xa. Người Mông có câu "không có ngọn núi nào cao hơn đầu gối", nghe tưởng là một lời ví von, nhưng đứng giữa vùng đá này rồi mới hiểu, đó gần như là một tuyên ngôn sống của cả một cộng đồng đã bám trụ trên đá suốt bao đời.

Cao nguyên đá Đồng Văn nằm ở đâu, rộng bao nhiêu

Về mặt hành chính, cao nguyên đá Đồng Văn trải trên địa bàn bốn huyện của Hà Giang: Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn và Mèo Vạc, với tổng diện tích khoảng 2.356 km². Đây là vùng núi đá vôi có độ cao trung bình từ 1.000 đến 1.600 mét so với mực nước biển, và điều thú vị là hơn 70% bề mặt ở đây lộ ra đá vôi trần trụi – gần như không còn lớp đất phủ để cây cối bám vào, vậy mà ngô vẫn mọc lên được từ những hốc đá nhỏ xíu, nhờ bàn tay người dân địa phương gùi từng bao đất lên đổ vào khe núi.

Năm 2010, UNESCO công nhận nơi này là Công viên địa chất toàn cầu – công viên địa chất đầu tiên của Việt Nam và mới chỉ là công viên thứ hai trong khu vực Đông Nam Á vào thời điểm đó. Danh hiệu này không chỉ mang tính hình thức, vì tầng đá ở đây thực sự lưu giữ dấu vết địa chất có tuổi đời hơn 500 triệu năm, ghi lại cả những biến động lớn từng khiến sinh giới trên Trái Đất suýt tuyệt chủng.

Vì sao đá ở đây lại có hình thù kỳ lạ đến vậy

Nhìn từ trên những cung đường đèo, cao nguyên đá Đồng Văn hiện ra như một biển đá đông cứng giữa chừng một cơn sóng lớn. Có đoạn đá nhọn hoắt như rừng chông, có đoạn lại xếp thành từng phiến phẳng lì như ai đó đã cố tình cắt gọt. Các nhà địa chất giải thích đây là kết quả của quá trình phong hóa karst kéo dài hàng triệu năm, khi nước mưa len lỏi vào từng khe đá vôi, hòa tan dần theo thời gian, để lại những hình thù không nơi nào lặp lại y hệt. Nhưng với người không rành địa chất, chỉ cần đứng giữa Sủng Là hay ngước lên vách đá dọc đèo Mã Pí Lèng cũng đủ để cảm nhận cái gọi là "bảo tàng địa chất ngoài trời" mà giới chuyên môn hay nhắc tới.

Những điểm nên ghé khi đến cao nguyên đá Đồng Văn

Cổng trời Quản Bạ thường là nơi đầu tiên báo hiệu bạn đã chính thức bước vào vùng cao nguyên đá, với núi đôi Cô Tiên nằm lọt giữa thung lũng phía dưới. Đi tiếp lên Yên Minh, con đường tạm rời xa đá để đi qua một đoạn rừng thông hiếm hoi, trước khi trở lại với đá ở Đồng Văn – nơi có phố cổ với những ngôi nhà trình tường mái ngói âm dương đã tồn tại cả trăm năm, và dinh thự họ Vương từng là nơi ở của một dòng họ cai quản cả vùng cao nguyên này thời trước. Xa hơn về phía Mèo Vạc là đèo Mã Pí Lèng, nơi con sông Nho Quế xanh biếc cắt qua hẻm vực sâu hun hút, tạo nên một trong những khung cảnh được chụp lại nhiều nhất khi người ta nhắc về Hà Giang.

Ngoài những điểm quen thuộc đó, cao nguyên đá còn có những góc nhỏ ít người biết hơn: làng Lô Lô Chải nép mình dưới cột cờ Lũng Cú, thung lũng hoa nở theo mùa ở Sủng Là – nơi từng là bối cảnh của bộ phim Chuyện của Pao, hay những phiên chợ vùng cao họp vào cuối tuần, nơi bạn có thể ngồi cùng người bản địa bên nồi thắng cố nghi ngút khói.

Nên đi mùa nào

Nếu chỉ được chọn một mùa, phần lớn người có kinh nghiệm sẽ khuyên bạn đi vào khoảng tháng 10 đến tháng 12, khi hoa tam giác mạch phủ tím hồng khắp các sườn đồi và trời bắt đầu trở lạnh, trong xanh hơn hẳn những tháng mưa trước đó. Nhưng thực ra cao nguyên đá không có mùa nào là "xấu" cả – tháng 5, 6 ruộng bậc thang vào nước đổ lấp lánh; tháng 2, 3 hoa đào hoa mận nở trắng các bản làng; còn mùa đông, dù lạnh đến mức đôi khi có sương muối, lại là lúc vùng đất này mang một vẻ tĩnh lặng gần như không thuộc về thế kỷ này.

Đi lại có khó không

Đường lên cao nguyên đá không dễ, phải nói thẳng như vậy. Nhiều đoạn đèo dốc, cua tay áo liên tục, và với những ai lần đầu cầm lái xe máy trên địa hình này, cảm giác ban đầu có thể hơi choáng. Chính vì lý do đó mà không ít du khách, đặc biệt là gia đình có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, chọn đi theo đoàn có xe và tài xế quen đường thay vì tự lái. Một số chương trình tour Hà Giang như của Công ty Du Lịch Quốc Tế Đại Việt thường đã tính toán sẵn tốc độ di chuyển phù hợp với từng đoạn đèo và có điểm dừng nghỉ hợp lý, nên nếu bạn không tự tin về khoản lái xe đường đèo, đây cũng là một phương án đáng cân nhắc thay vì cố gắng tự xoay xở.

Một vài điều nên biết trước khi đi

Sóng điện thoại ở nhiều đoạn trên cao nguyên đá khá chập chờn, nên đừng quá phụ thuộc vào bản đồ trực tuyến – tải sẵn bản đồ ngoại tuyến hoặc hỏi đường người dân vẫn là cách chắc ăn hơn. Nhiệt độ giữa ngày và đêm ở đây chênh nhau khá nhiều, có hôm ban ngày nắng ấm nhưng tối xuống lại lạnh bất ngờ, nên một chiếc áo khoác mỏng luôn nên có trong ba lô dù bạn đi vào mùa nào. Và nếu ghé qua các bản làng, nên hỏi trước khi chụp ảnh cận cảnh người dân – phần lớn họ khá thân thiện, nhưng vẫn nên tôn trọng không gian sống của họ như với bất kỳ nơi nào khác.

Kết luận

Có người đến cao nguyên đá Đồng Văn để chụp vài tấm ảnh check-in cho có, rồi đi luôn không ngoái đầu lại. Nhưng cũng có người, sau một lần đứng giữa biển đá tai mèo trải dài đến tận chân trời, lại thấy mình muốn quay lại lần nữa – không phải vì còn chỗ nào chưa chụp, mà vì cảm giác nhỏ bé giữa một vùng đất đã tồn tại hàng trăm triệu năm ấy, không dễ gì tìm lại được ở nơi khác