Đèo Mã Pí Lèng: con đường được đánh đổi bằng máu và mồ hôi của cả một thế hệ

Có những cung đường người ta đi để đến một nơi, và có những cung đường người ta đi chỉ để được đi qua nó – đèo Mã Pí Lèng thuộc về vế thứ hai. Nối giữa Đồng Văn và Mèo Vạc trên quốc lộ 4C, con đèo này không dẫn bạn đến một điểm tham quan cụ thể nào cả, mà bản thân nó đã là điểm đến. Đứng trên đỉnh đèo, nhìn xuống dòng Nho Quế xanh ngọc cắt qua hẻm vực sâu hun hút phía dưới, nhiều người mới hiểu vì sao nơi này vẫn luôn được nhắc đến như một trong những cảnh quan ấn tượng nhất Việt Nam.

Mã Pí Lèng ở đâu, vì sao được gọi là "vua của các con đèo"

Đèo nằm trên quốc lộ 4C, đoạn nối liền hai huyện Đồng Văn và Mèo Vạc, ở độ cao khoảng 1.500 mét so với mực nước biển, xuyên qua vùng lõi của cao nguyên đá Đồng Văn. Cùng với đèo Ô Quy Hồ, Khau Phạ và Pha Đin, Mã Pí Lèng được xếp vào nhóm "tứ đại đỉnh đèo" của Việt Nam, nhưng nếu so về độ hiểm trở và cảnh quan choáng ngợp hai bên đường, không ít người sành đi phượt vẫn dành cho Mã Pí Lèng vị trí số một. Tên gọi "Mã Pí Lèng" trong tiếng Mông được hiểu nôm na là "sống mũi con ngựa", ý chỉ địa hình dốc đứng đến mức ngay cả loài ngựa leo núi quen thuộc của người vùng cao cũng phải chùn chân khi đi qua.

Con đường Hạnh Phúc – câu chuyện phía sau cung đèo

Ít ai đi qua Mã Pí Lèng mà biết rằng con đường mình đang chạy xe qua từng được xây dựng gần như hoàn toàn bằng sức người. Đây là một đoạn của "Con đường Hạnh Phúc", khởi công từ năm 1959 và hoàn thành vào giữa những năm 1960, do hàng nghìn thanh niên xung phong thuộc 16 dân tộc từ nhiều tỉnh thành cùng nhau treo mình trên vách đá, đục từng centimet đá tai mèo suốt nhiều năm ròng để mở đường, trong điều kiện gần như không có máy móc hỗ trợ. Không ít người đã ngã xuống trong quá trình thi công đoạn đường hiểm trở nhất này. Đài tưởng niệm thanh niên xung phong hiện vẫn đặt ngay trên đỉnh đèo, như một lời nhắc về cái giá đã phải trả để có được con đường mà ngày nay du khách đi qua chỉ mất vài chục phút. Năm 2009, cảnh quan Mã Pí Lèng được công nhận là di tích danh thắng cấp quốc gia.

Hẻm Tu Sản và sông Nho Quế nhìn từ đỉnh đèo

Điều khiến Mã Pí Lèng trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở độ cao hay độ dốc, mà ở khung cảnh hẻm vực Tu Sản ngay bên dưới – nơi được xem là hẻm vực sâu nhất Việt Nam, với độ sâu lên đến khoảng 800 mét. Dòng sông Nho Quế chảy vào Việt Nam từ thôn Xéo Lủng, xã Lũng Cú, len lỏi qua hẻm Tu Sản rồi chạy dọc theo chân đèo, tạo nên một dải màu xanh ngọc bích nổi bật giữa nền đá xám và núi non trùng điệp. Từ điểm vọng cảnh trên đỉnh đèo, chỉ cần đứng yên vài phút ngắm dòng sông uốn lượn phía xa, phần lớn du khách đều thừa nhận mọi mệt mỏi của chặng đường đèo dốc trước đó gần như tan biến ngay lập tức.

Trải nghiệm du thuyền trên sông Nho Quế

Nếu chỉ đứng trên đỉnh đèo nhìn xuống thì chưa trọn vẹn, không ít du khách chọn xuống tận chân đèo để lên thuyền xuôi dòng Nho Quế, đi sâu vào hẻm Tu Sản để cảm nhận sự hùng vĩ từ một góc nhìn hoàn toàn khác – lúc này bạn không còn nhìn hẻm vực từ trên cao nữa, mà đang ở ngay dưới đáy của nó, ngước lên chỉ thấy vách đá dựng đứng hai bên cao vút. Để xuống được bến thuyền, thường cần kết hợp thêm một chặng xe ôm ngắn từ đường lớn, nên nếu có ý định trải nghiệm phần này, nên dành thêm thời gian trong lịch trình thay vì chỉ dừng chân chụp ảnh trên đỉnh đèo rồi đi tiếp.

Nên đi vào thời điểm nào

Trong ngày, khoảng sáng sớm là lúc đèo Mã Pí Lèng đẹp và dễ chịu nhất để di chuyển, khi nắng chưa gắt và đôi khi còn vương chút sương mù bảng lảng trên các đỉnh núi, tuy vậy cũng cần cẩn trọng hơn vì tầm nhìn có thể bị hạn chế ở một số khúc cua. Trong năm, khoảng tháng 9 đến tháng 12 thường được nhắc đến nhiều nhất, khi trời quang mây tạnh, kết hợp được với mùa lúa chín hoặc mùa hoa tam giác mạch tại khu vực lân cận. Mùa mưa (tháng 6-8) nên hạn chế di chuyển qua đây nếu có thể, vì đường đèo dễ trơn trượt và tầm nhìn giảm đáng kể khi có sương mù dày.

Kinh nghiệm di chuyển an toàn qua đèo

Đường đèo Mã Pí Lèng có nhiều khúc cua tay áo liên tục, một bên là vách núi, một bên là vực sâu không có nhiều đoạn hộ lan, nên với những ai tự lái xe máy, cần giữ tốc độ chậm, bấm còi trước các khúc cua khuất tầm nhìn và tuyệt đối không vượt ẩu. Với các đoàn không quen địa hình đèo dốc, đặc biệt gia đình có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, đi cùng tài xế địa phương quen đường vẫn là lựa chọn an toàn hơn nhiều so với tự cầm lái. Các chương trình tour Hà Giang của Công ty Du Lịch Quốc Tế Đại Việt khi đưa đoàn qua Mã Pí Lèng đều bố trí tài xế có kinh nghiệm lâu năm trên cung đường này, đồng thời sắp xếp điểm dừng chân hợp lý để du khách có đủ thời gian ngắm cảnh mà không phải vội vã qua đoạn đường vốn cần sự tập trung cao độ.

Những điểm dừng chân quanh khu vực đèo

Ngay trên đỉnh đèo, mỏm đá Mã Pí Lèng cùng khu vực Panorama là nơi tập trung đông người check-in nhất, nhìn thẳng xuống hẻm Tu Sản. Đi thêm một đoạn ngắn là đến đài tưởng niệm thanh niên xung phong, nơi có thể tìm hiểu thêm về lịch sử con đường. Nếu còn thời gian, khu vực Mèo Vạc ở cuối đèo cũng là nơi có thể nghỉ chân, ăn uống trước khi tiếp tục hành trình sang các điểm khác trên cao nguyên đá.

Kết luận

Đèo Mã Pí Lèng không đơn thuần là một cung đường đẹp để chụp ảnh, mà còn là chứng tích của một giai đoạn lịch sử đầy gian khó, nơi cả một thế hệ thanh niên đã đánh đổi mồ hôi, thậm chí cả tính mạng để mở lối giữa vùng đá tai mèo hiểm trở. Đứng trên đỉnh đèo, nhìn dòng Nho Quế lặng lẽ chảy dưới hẻm vực sâu thẳm, có lẽ đó là lúc bạn cảm nhận rõ nhất vì sao nơi này xứng đáng với danh xưng "vua của các con đèo" mà người ta vẫn dành cho nó.